โคก หนอง นา โมเดล

การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย (กฟผ.) ให้ความสำคัญกับการดูแลชุมชน สังคม และสิ่งแวดล้อมเดินหน้าขับเคลื่อนพัฒนาฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมในพื้นที่ลุ่มน้ำ ที่มีความสัมพันธ์กับ 7 เขื่อนพระนาม 3 โรงไฟฟ้า ได้แก่ ลุ่มน้ำปิง ลุ่มน้ำน่าน ลุ่มน้ำเจ้าพระยา ลุ่มน้ำ  แม่กลอง ลุ่มน้ำบางปะกง ลุ่มน้ำชี และลุ่มน้ำมูล
ศูนย์ศึกษาและพัฒนาตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง กฟผ. แม่เมาะ ได้ดำเนินงานตามแผนงานโครงการชีววิถีเพื่อการพัฒนาอย่างยั่งยืนซึ่งเป็นโครงการสนองพระราชเสาวนีย์ สมเด็จ  พระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เมื่อครั้งเสด็จประทับเขื่อนสิรินธร วันที่ 16 ธันวาคม 2541 และเสด็จเยี่ยมหมู่บ้านโนนสวรรค์ ต.นาโพธิ์กลาง อ.โขงเจียม จ.อุบลราชธานี ทรงมีพระราชเสาวนีย์ ว่า “รู้สึกมีความสบายใจที่ได้เห็นประชาชนมีอาหารรับประทาน โครงการนี้เป็นโครงการที่ดีมาก อยากให้นำไปใช้กับหมู่บ้านอื่นๆด้วย เพื่อให้ราษฎรได้มีอาหารรับประทานอย่างเพียงพอ”  
          ในปี 2546 กฟผ. ได้จัดตั้งโครงการชีววิถีเพื่อการพัฒนาอย่างยั่งยืนอย่างเป็นทางการและได้ลงความร่วมมือกับ สำนักงานคณะกรรมการการอาชีวศึกษา เพื่อดำเนินการร่วมกันในการเผยแพร่องค์ความรู้ด้านชีววิถีสู่สถานศึกษา ชุมชน และหน่วยงานที่สนใจ และพัฒนาคุณภาพชีวิตชุมชนรอบเขื่อน โรงไฟฟ้า และสายส่ง กฟผ.
“โคก หนอง นา โมเดล” ถือเป็นแนวคิดในการออกแบบพื้นที่ตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงของในหลวงรัชกาลที่ 9 ซึ่งรัชกาลที่ 10 ทรงสืบสาน รักษา และต่อยอดโดยเป็นการทำเกษตรในพื้นที่จำกัด กักเก็บน้ำไว้ทั้งบนดินและใต้ดิน แต่สามารถสร้างประโยชน์ให้เกิดขึ้นอย่างเห็นผล
กฟผ. ได้จัดตั้งศูนย์ศึกษาและพัฒนาตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงในพื้นที่ 7 เขื่อน        พระนาม 3 โรงไฟฟ้าได้แก่ เขื่อนภูมิพล จ.ตาก เขื่อนสิริกิติ์ จ.อุตรดิตถ์ เขื่อนวชิราลงกรณ์ และเขื่อน    ศรีนครินทร์ จ.กาญจนบุรี เขื่อนสิรินธร จ.อุบลราชธานี เขื่อนจุฬาภรณ์ จ.ชัยภูมิ และเขื่อนอุบลรัตน์ จ.ขอนแก่น โรงไฟฟ้าแม่เมาะ จ.ลำปาง โรงไฟฟ้าบางปะกง จ.ฉะเชิงเทรา และโรงไฟฟ้าวังน้อย จ.พระนครศรีอยุธยา 
ศูนย์ศึกษาและพัฒนาตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง กฟผ. แม่เมาะ ได้ดำเนินงานตามแผนงาน “โคก หนอง นา โมเดล วิถีใหม่” เพื่อถ่ายทอดองค์ความรู้เกี่ยวกับเกษตรทฤษฎีใหม่ “โคก หนอง นา โมเดล” ในการจัดสรรที่ดินสำหรับบริหารจัดการน้ำและพื้นที่ทำการเกษตร เปลี่ยนแนวคิดสู่การทำเกษตรอินทรีย์แบบไม่ใช้สารเคมีและสร้างความเข้าใจในการประยุกต์ใช้ ศาสตร์พระราชาเพื่อแก้ปัญหาเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อมโดยมีชุมชนเป็นศูนย์กลาง ควบคู่ไปกับองค์ความรู้ด้านชีววิถี โดยได้มีการจัดอบรมหลักสูตรการพัฒนากสิกรรมสู่ระบบเศรษฐกิจพอเพียง ให้แก่ประชาชนที่สนใจ เกษตรกร ภาคีเครือข่าย และหน่วยงานต่าง ๆ โดยมีฐานการเรียนรู้ 9 ฐานหลัก ได้แก่
1. ฐานคนรักษ์แม่ธรณี เรียนรู้เกี่ยวกับการทำปุ๋ยอินทรีย์ชีวภาพจากแนวคิด “เลี้ยงดิน ให้ดินเลี้ยงพืช” การทำน้ำหมัก 7 รส การทำน้ำหมักกระถิน
2. ฐานคนรักษ์น้ำ เรียนรู้การจัดการและอนุรักษ์น้ำโดยหลักธรรมชาติ อาทิ การขุดคลองไส้ไก่ การทำหลุมขนมครก การย่ำขี้ การทำฝายน้ำล้น การทำฝายบก พร้อมปล่อยพันธุ์ปลา และการทำแซนวิช ปลา
3. ฐานคนรักษ์แม่โพสพ เรียนรู้การคัดเลือกเมล็ดพันธุ์ข้าว การปลูกข้าวพันธุ์หอมใบเตยพันธุ์หอมมะลิ 105
4. ฐานคนรักษ์ป่า เรียนรู้การปลูกป่า 3 อย่าง ประโยชน์ 4 อย่าง และการปลูกไม้ 5 ระดับ
5. ฐานเห็ดป่าคืนถิ่น เรียนรู้การทำเชื้อเห็ดป่า การใส่เชื้อเห็ดในต้นกล้าไม้ การใส่เชื้อเห็ดในต้นไม้ ที่ปลูกไว้แล้ว การปลูกป่า 3 อย่าง ประโยชน์ 4 อย่าง และการปลูกไม้ 5 ระดับ
6. ฐานคนรักษ์สุขภาพ เรียนรู้สรรพคุณของพืชสมุนไพร อาทิ ฝาง อัญชัญ และกิจกรรมพอกหน้าด้วยสมุนไพร การแช่มือและเท้า การกินอาหารเป็นยา การทำยาดมมะแขว่น สมุนไพรท้องถิ่นภาคเหนือ
7. ฐานคนมีน้ำยา เรียนรู้วิธีการทำน้ำยาเอนกประสงค์จากผลไม้รสเปรี้ยว การทำสบู่สมุนไพร แชมพูสมุนไพรเพื่อลดค่าใช้จ่ายในครัวเรือน
8. ฐานคนมีไฟ เรียนรู้เกี่ยวกับโซลาร์เซลล์ พร้อมถ่ายทอดองค์ความรู้สู่ชุมชนในการเลือกใช้งานอย่างเหมาะสม
9. ฐานคนเอาถ่าน เรียนรู้การทำถ่านธรรมชาติและประโยชน์ของน้ำส้มควันไม้ในการไล่แมลง